Aanpak zwerfvuil rivieren

Wat vindt de PSF van …

… de wettelijke aanpak van zwerfvuil in rivieren?

Plastic soep op zee bestaat uit afval dat van schepen afkomstig is en van afval dat van land komt. Met name zwerfafval dat in rivieren drijft, komt uiteindelijk in zee terecht. Er bestaan, vreemd genoeg, geen wettelijke regels om dit te voorkomen. De Kaderrichtlijn Water (KRW), van kracht sinds 2000, is de belangrijkste Europese richtlijn voor het waterbeheer. De KWR moet ervoor zorgen dat de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in 2015 in orde is. Lidstaten moeten beheerplannen opstellen per stroomgebied, en in Nederland valt dat onder de Waterwet. In de KRW zijn wel normen voor de waterkwaliteit opgenomen, maar niet met betrekking tot zwerfafval.

In Nederland wordt het handhaven op zwerfafval aan gemeenten overgelaten. Gemeenten kunnen bijvoorbeeld regels opnemen in de gemeentelijke afvalstoffenverordening, en wie die regels overtreedt door zwerfafval illegaal te dumpen, pleegt een zogeheten economisch delict. Maar gemeenten staan machteloos wat betreft het vuil dat met rivieren meedrijft en hun grondgebied passeert. Ze staan met lege handen wat handhaving betreft, terwijl het opruimen ervan handenvol geld kost. Hoeveel afval wel niet door de grote rivieren wordt meegevoerd is goed te zien na een periode van hoogwater. Wanneer het water weer zakt blijft veel afval in struiken en bomen hangen en liggen de oevers met rotzooi bezaaid.

Veel onderzoek is er niet gedaan, maar in dit verslag van José van Paassen uit 2010 wordt de hoeveelheid en samenstelling van plastic afval in Nederlandse rivieren in kaart gebracht.

Schoonmaakacties is als dweilen met de kraan open zolang niets wordt gedaan aan de oorzaak van het zwerfvuil. Het is geen gemeentelijk, zelfs geen landelijk probleem, aangezien het stroomgebied van grote rivieren vrijwel altijd onder de jurisdictie van meerdere landen valt. Nodig is een op stroomgebied afgestemd internationaal overleg waar een gemeenschappelijke aanpak voor het voorkomen en opruimen van drijfafval wordt overeengekomen. De PSF vindt daarom dat er Europese regelgeving moet komen over zwerfvuil in rivieren, dat erkend moet worden dat drijfafval de kwaliteit van het oppervlaktewater aantast. In de door de Europese Unie vastgestelde normen voor waterkwaliteit moet drijfvuil onderdeel worden van wat onder “goede ecologische toestand” wordt verstaan.