In de media
12 mei 2012, TROS Nieuwsshow
Interview met Maria Westerbos.
10 mei 2012, Jeugdjournaal
9 mei 2012, Jeugdjournaal
Vandaag was de duurzame uitzending van het Jeugdjournaal waarin Mariene bioloog Elisa Bravo Rebolledo van IMARES de maag van een Noordse stormvogel onderzoekt naar de hoeveelheid plastic.
Tijdens de aflevering komt er een tekst in beeld waarin staat dat Elisa van de Plastic Soup Foundation is, maar dit klopt niet. Wel heeft de PSF dit met veel plezier kunnen faciliteren op duurzame basisschool De Kariboe in Heemskerk.
Februari/maart 2012, Krant van de Aarde
5 februari 2012, Wereldomroep
Uitzending van Tijdgeesten: Oetse Eilander in gesprek met Maria Westerbos
3 december 2011, De Volkskrant
3 december 2011, Dagblad de Limburger
2 december 2011, ANP
'Plastic soep' ook zichtbaar in Hofvijver
DEN HAAG (ANP) - De Hofvijver naast het Binnenhof in Den Haag zit bomvol plastic. Daar kwam de Amerikaanse kapitein Charles Moore vrijdag achter toen hij met een schepnet aan de slag ging. Hij is als ontdekker van de zogeheten plastic soep in Nederland om aandacht te vragen voor het probleem.
,,We hebben allerlei soorten plastic gevonden: zakjes, doppen, touwtjes en zelfs een speelgoedboot'', aldus Moore, die zich eind jaren '90 begon te verbazen over de hoeveelheid plastic in zee en daar onderzoek naar ging doen. De wereldzeeën zitten op sommige plekken zo vol met plastic, dat het volgens Moore wel plastic soep lijkt.
Het probleem wordt volgens Moore steeds erger. ,,In 1999 vond ik zes keer zo veel plastic in het zeewater dan plankton. Tien jaar later was dat zelfs 36 keer zo veel'', vertelt de kapitein. Ook de rivieren en binnenwateren raken steeds verder vervuild. ,,Plastic is de vaste vorm van olie. Bij een olieramp zijn we doordrongen van de ernst, maar bij plastic is dat nog niet het geval'', zegt Moore.
Hij hoopt dan ook dat mensen zich bewust worden van de gevolgen voor de natuur van al dat plastic in het water. Duizenden dieren sterven elk jaar omdat ze verstrikt raken in afval of plastic binnenkrijgen. Ook voor de mens is het een probleem, omdat we dieren eten die veel gifstoffen binnenkrijgen via het plastic. Bovendien wordt het plastic niet afgebroken en blijft het volgens Moore voor eeuwig in zee.
Om het probleem op te lossen, moet er biologisch afbreekbaar plastic worden gemaakt, moeten mensen minder of geen plastic meer gebruiken en moet worden voorkomen dat het plastic in het water terechtkomt. Moore heeft goede hoop dat er uiteindelijk een oplossing wordt gevonden. ,,Plastic afval is lelijk en daar houden mensen niet van. De mensen worden het zat dat de wereld is bedekt met troep en zullen er dus wat aan gaan doen'', voorspelt hij.
Bron: ANP - Ilona de Ruyter
2 december 2011, Haarlems Dagblad
1 december 2011, RTV Noord-Holland
Radio-item:
Kinderen spelen op de huisvuilcentrale
1 december 2011, Trouw
1 december 2011, Noord-Hollands Dagblad
30 november 2011, Wereldomroep
- Engels
- Spaans
- Portugees
- Indonesisch
- Chinees
Auteur: Willemien Groot (Wereldomroep)
27 november 2011, Vroege Vogels (vanaf 38 min.)
26 november 2011, De Telegraaf
Driedaagse campagne tegen vervuiling
Plastic onderschatte ramp
Plastic soep leek de naam van een slecht gerecht of een mislukt kunstwerk. Maar het milieufenomeen is veel meer dan dat. Maritiem bioloog Charles Moore zette de vervuiling van de wereldzeeën in 1997 op de kaart van het collectieve geweten. Hoe was het mogelijk dat hij midden op de oceanen plastic eendjes en wasteiltjes tegenkwam? Recent onderzoek wijst uit dat de plasticvervuiling veel erger is dan werd aangenomen. „Dit is een grotere ramp dan de CO2-uitstoot.”
AMSTERDAM – De stem van de milieubeschermer capt. Charles Moore is luid en duidelijk, de onvervalste stem van een Vietnam-veteraan en noeste zeezeiler. Hij windt nergens doekjes om. „De laatste onderzoeken brengen slecht nieuws…”door ROB HAMMINK
„Oceanen zijn ernstiger vervuild dan we tot nu toe aannamen. Het zijn kerkhoven van troep uit de gehele wereld. Je kunt je ogen niet sluiten en zeggen: ’Oceanen zijn een vervan-mijn-bedshow’. Veel van dat giftige plastic, dat vaak tot minuscule deeltjes uiteenvalt, komt via plankton, vissen en vogels uiteindelijk op ons bord. Plastic verteert niet. Deze ramp wordt nog steeds vreselijk onderschat. De productie van plastic moet omlaag en het bewustzijn omhoog.”
Daarnaast maakt de gedreven Amerikaan zich grote zorgen over de gevolgen van de aardbeving en tsunami in Japan op 11 maart dit jaar, waarbij 20.000 mensen overleden en 40.000 dakloos werden. De kernreactor in Fukushima begon te lekken. „Sinds die dag verplaatst zich een onvoorstelbaar grote massa afval, delen van huizen, olie, fietsen, auto’s en asfalt richting Hawaï. Het zal in zo’n vierenhalf jaar aankomen bij de nu nog witte kusten en alle koraal verwoesten.”
Bewustwording
De profetische woorden blijven pijnlijk hangen in de Amsterdamse woning van Maria Westerbos. Zij is één van de motoren achter de Plastic Soup Driedaagse die vanaf 30 november plaatsvindt, een initiatief van de Plastic Soup Foundation, opgericht in februari van dit jaar. Daar waar Al Gore in An Inconvenient Thruth de klimaatverandering op de kaart zette, zo wil de foundation dat doen met de schrijnende gevolgen van de plasticvervuiling in de oceanen. Toverwoorden genoeg die dagen: Industrie & Wetenschap, Jongeren & Afval, Samenleving & Politiek. Maar alles zal vallen of staan met de bewustwording.
„En die is nog steeds ver te zoeken”, aldus Maria Westerbos. „Waarom moeten de snoepjes voor mijn hond per stuk in plastic worden verpakt? Daar zit de verpakkingslobby achter en die heeft weer een dubieuze voet tussen de deur bij de Keuringsdienst van Waren. Waarom zit m’n paté in plastic, waarom krijg je nog steeds bij supermarkten een plastic tas?” Ze refereert aan de schatting van de Verenigde Naties. „Ieder mens gebruikt zo’n 140 kilo plastic per jaar en minstens 6,4 miljoen ton belandt daarvan in de oceanen. Nog een schrijnend percentage: vijftig procent van het plastic op ons consumptiepad gooien we binnen een kwartier weg.”
Afgrijzen
Dan toont ze foto’s van rivieren in de Filipijnen, vol met plastic troep. Ook de foto’s uit Brazilië wekken afgrijzen op. „Het gekke is dat plastic zakken in een land als China verboden zijn. Probleem is dat ze wel blijven produceren voor de export.” De rest van het beeldmateriaal is hartverscheurend. Hoe een schilpad een plastic zakje voor een smakelijke kwal aanziet en het opeet. In totaal, voor zover we weten, domineren vijf zogenaamde Gyres de oceanen. Dat zijn cirkelvormige gebieden waarin afval zich verzamelt vanwege wind, stromingen en de rotatie van de aarde. De Noord Pacifische Gyre is tweemaal zo groot als de VS, een beangstigende dimensie.
Maar angst is een slechte raadgever. Als de mens de problematiek in de wereldzeeën niet wil zien en de door de overheid in het leven geroepen verzamelcampagne Plastic Hero maar langzaam van de grond komt, hoe schud je dan Nederland wél wakker? Door een indringende driedaagse campagne waarvoor iedereen die er toe doet is uitgenodigd zoals de Stichting Noordzee, die meldt dat ook op onze stranden de plastictragiek een steeds grimmiger gezicht krijgt. „Onderwijs heeft een belangrijke functie. Zo zal zeebioloog Jan Andries van Franeker een stormvogel ontleden tijdens een Plastic Breakfast met 65 kinderen. Hij onderzoekt al jaren de maaginhoud van dode vogels langs onze kustlijn. De hoeveelheid plastic in hun magen is een graadmeter van de hoeveelheid zwerfvuil. Niet een echt prettig ontbijt, maar het zal hopelijk de ogen openen van de nieuwe generatie.”
Charles Moore heeft goede hoop dat het kersverse initiatief zal aanslaan. „Nederlanders hebben een grote zeevarende historie, een groot gevoel voor water dus. Dat zeeën rioolputten zijn geworden, moet jullie wat doen.”
25 november 2011, NRC Handelsblad
Plastic? Zeker, maar dan afbreekbaar
Een knisperend verpakkingsplasticje voor kiwi’s. Veel consumenten zullen, wellicht zonder het te weten, weleens afbreekbaar bioplastic in handen hebben gehad. De nieuwste toepassing is een koffiecapsule.
JORG LEIJTEN
Even laat marketingmanager François de Bie de koffiecapsule tussen zijn vingers draaien. Het lijkt zo’n eenvoudig plastic dingetje. Maar dit is bioplastic. Gemaakt uit melkzuur. Botschroeven, textiel en kinderzitjes: de rij toepassingen lijkt eindeloos. De bedenker ervan is Purac, een van de onderdelen van voedingsmiddelenconcern CSM.
„Vijf jaar geleden zette bijna iedereen nog koffie in een filter. Inmiddels hebben producenten apparaten ontwikkeld met capsules in plaats van koffiefilters. Consumenten zeggen nu: luister eens, wij willen al die capsules niet weggooien in de prullenbak, het moet afbreekbaar zijn. Purac heeft een toepassing bedacht om die capsules van composteerbare kunststof te maken”, zegt De Bie.
Purac is een melkzuurdivisie die is voortgekomen uit de Centrale Suiker Maatschappij (CSM). CSM groeide vanaf midden jaren zeventig uit tot de grootste leverancier van bakkerijproducten. De bakkerijdivisie is goed voor zo’n 85 procent van de omzet, maar groeit anno 2011 nauwelijks meer. Daarom investeert CSM de laatste jaren flink in de melkzuuractiviteiten. Purac heeft naar eigen zeggen een marktaandeel van 60 procent op de wereldwijde markt voor melkzuur en afgeleiden. Concurrentie komt vooral uit het buitenland van bedrijven als NatureWorks LLC en Pyramid Bioplastics Guben.
Purac maakt lactiden, een tussenproduct dat ruwe olie moet vervangen als grondstof voor plastic. Die lactiden worden gemaakt uit melkzuur, dat wordt gemaakt door de fermentatie van suikers uit tapiocawortels, suikerbieten en maïskorrels. Van lactide kan polymelkzuur (PLA) gemaakt worden, dat weer door fabrikanten wordt gebruikt voor de productie van speciale bioplastictoepassingen [zie kader]. „Door het bioplastic aan het eind van de levensduur onder gecontroleerde omstandigheden – bijvoorbeeld een hoge temperatuur – te composteren, is het volledig afbreekbaar”, stelt De Bie.
Het Gorinchemse Purac is verantwoordelijk voor de productie van melkzuur en de verwerking daarvan tot lactiden. Het melkzuur wordt gemaakt in fabrieken in Brazilië, de Verenigde Staten en Thailand. Het terrein in Gorinchem herbergt nog wel een productiebedrijf waar afgeleide producten van melkzuur worden geproduceerd. Daarnaast is er een laboratorium waar onderzoekers onder meer nadenken over nieuwe melkzuurtoepassingen.
De Bie stelde een lijst op met plastictoepassingen die consumenten geregeld gebruiken. Daarbij stuitte hij op de Nespressocapsules. „Op verschillende discussiefora werd mijn aanname bevestigd dat consumenten niet zijn gecharmeerd van het afval dat een koffiecapsulemachine achterlaat. Ik heb toen contact gezocht met onder meer het Italiaanse Illy (fabrikant koffiezetapparaten, red).”
Tijdens een eerste bezoek aan de Illy-fabriek bleek er inderdaad interesse te bestaan in capsules van composteerbaar plastic. „Tot op heden heeft Illy hier nog geen werkende oplossing voor gevonden. We onderzoeken nu samen de mogelijkheden.”
In tegenstelling tot andere thermoplastische materialen – materialen van kunststof die bij verhitting zacht worden – als Polypropeen (PP) en Polystyreen (PS) is polymelkzuur (PLA, naar het Engelse Polylactic acid) wel biologisch afbreekbaar. „Bovendien wordt bij de productie van polymelkzuur zeven keer minder CO2 uitgestoten dan bij de productie van traditionele kunststof materialen”, stelt De Bie. „Het streven is dat in 2015 de uitstoot van broeikasgassen bij de productie van melkzuur is teruggebracht tot nul.”
Onderzoeker Gerrit Gobius du Sart werkt in een innovatieteam dat verschillende toepassingen voor bioplastics ontwikkelt. Belangrijker nog dan de afzonderlijke toepassingen noemt hij de flexibele levensduur van bioplastic die de afgelopen jaren is gerealiseerd. „Verpakkingsmateriaal moet je vrij snel kunnen afbreken, terwijl meubilair langer meegaat. We kunnen nu ‘spelen’ met de levensduur als producteigenschap.”
Hoewel er in vergelijking met twintig jaar geleden meer melkzuurtoepassingen zijn bedacht die ook voor de consument aantrekkelijk zijn, zoals plastic vorkjes, verpakkingsmateriaal en USB-sticks, nemen de PLA-producten nog altijd een bescheiden positie in ten opzichte van de andere thermoplastische materialen. Dat komt doordat PLA een duurder soort plastic is dan de traditionele materialen. Ter indicatie: begin dit jaar lag de marktprijs van 1 kilo PP tussen de 1,42 en 1,52 euro tegenover 1,80 euro of meer voor een kilo PLA. Bovendien heeft amper één procent van de wereldwijde plasticproductie polymelkzuur als basis. Desalniettemin wint PLA terrein.
De Bie: „Dat heeft twee oorzaken. Enerzijds bestaat er vanuit de consument een vraag naar duurzamer plastic, anderzijds is het afbreekbare plastic steeds zichtbaarder in de winkels. Kijk eens op de groenteafdeling van Albert Heijn. Als je kiwi’s in een knisperend plasticje tegenkomt, is het waarschijnlijk een Polymelkzuurtoepassing.”
Voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal is enthousiast over PLA. „Die winst zit vooral in de CO2 -reductie bij de productie van PLA. We raden het consumenten echter af om deze vorm van plastic in de biobak te gooien omdat we denken dat dit geen bruikbare compost zal opleveren. Wanneer de verpakking bij het restafval wordt gegooid, levert dat bij verbranding tenminste nog energie op. PLA mag wel in de biobak, maar de milieuwinst zit vooral bij de productie.”
Christiaan Bolck, verantwoordelijk voor toegepast onderzoek op biologisch afbreekbare materialen bij Wageningen Universiteit en Research Centre (WUR), onderschrijft in het boek Biobased Plastics 2012 dat een toenemend aantal A-merken bereid is om een hogere prijs te betalen voor milieuvriendelijke producten waaronder biologisch afbreekbare materialen. „Op die manier maken ze hun belofte om duurzamer te werken concreet”, valt in het boek te lezen.
Bolck stelt dat de vraag naar PLA toeneemt wanneer de prijs van agrogrondstoffen langere tijd lager ligt dan de prijs van aardolie. „ Experts verwachten dat de prijs van olie niet substantieel zal dalen. Dit geeft een stimulans aan de ontwikkeling van biobased plastics.”
Volgens Gobius du Sart zit de uitdaging in de afstemming tussen vraag en productie. „Het is zaak producenten ervan te overtuigen dat er een alternatief voor aardolie is. Bovendien moeten productieprocessen worden opgeschaald, zodat PLA in grotere hoeveelheden kan worden gemaakt.”
Er zijn de afgelopen jaren al grote stappen gezet. De Bie: „In de eerste 54 jaar van het bestaan werd net zoveel melkzuur geproduceerd als in het gehele jaar 2011. De markt zal komende tijd naar verwachting groeien met 30 tot 50 procent op jaarbasis. Consumenten willen een alternatief voor de plasticsoep in oceanen. PLA moet dat alternatief zijn.”
Melkzuur: zelfs stropdassen bevatten bioplastic
Een mens maakt een koffiekopje melkzuur aan per dag. Tijdens een langdurige inspanning produceert het lichaam een verhoogde hoeveelheid melkzuur, de zogenaamde verzuring van de spieren.
De natuurlijke manier waarop het zuur in het lichaam voorkomt, maakt polymelkzuur (PLA) geschikt voor toepassingen in de medische sector. Hechtdraden en botschroeven worden vaak al gemaakt uit PLA. „Medische toepassingen zorgen echter maar voor een klein deel van de omzet”, zegt François de Bie, marketingmanager bij Purac. „Van honderd kilo polymelkzuur kun je al duizenden botschroeven maken.”
De lijst van praktijkvoorbeelden van PLA is lang. Zowel alledaagse gebruiksvoorwerpen als voedselcontainers- en verpakkingen en bestek zijn te maken uit het afbreekbare bioplastic. Volgens Christiaan Bolck van Wageningen Universiteit komen daar steeds meer toepassingen bij omdat ook de stap naar de consumentenmarkt is gemaakt. „Vooral in de jaren negentig is er veel tijd gestopt in het polymiseren van lactide tot bulkplastic. De laatste 10 jaar zie je een grote stijging in commercieel gebruik.”
Ook in kleding, bijvoorbeeld stropdassen, zijn melkzuurtoepassingen in de vorm van vezels terug te vinden. „En niet alleen vanwege de afbreekbaarheid, maar ook door de eigenschappen van polymelkzuur die de rekbaarheid vergroten”, stelt Bolck.
De laatste jaren is het bioplastic ook op de markt voor consumentenelectronica geïntroduceerd. De behuizingen van sommige mobiele telefoons en computeronderdelen zijn van bioplastic.
© 2011, NRC Handelsblad
